Saltar ao contido
Ano INúmero 14

Diario de IA Educativa

A intelixencia artificial, contada desde tres comunidades docentes

Volver ao número

No diálogo de imprimir, escolle «Gardar como PDF» para tela nun ficheiro.

https://diarioiaeducativa.github.io/gl/2026-11-14/detectores-ia-evaluar-proceso.html

A reportaxe do domingo 15 de novembro

Avaliación e IA

Os detectores de IA non serven como proba e as institucións propoñen avaliar o proceso

Os programas que prometen descubrir se un traballo o escribiu unha intelixencia artificial equivócanse, tamén co alumnado que non a usou, e nin os seus propios fabricantes aconsellan sancionar con eles. Este reportaxe explica que din os estudos, o Regulamento europeo, a protección de datos e as guías educativas, e propón un plan sen custo para avaliar con garantías en calquera materia: declarar que usos se admiten, pedir evidencias do proceso e escoitar o alumnado.

7 minutos de lectura

Unha porcentaxe que parece un veredicto

Un detector de texto xerado non comproba quen escribiu un traballo: estima, a partir de como está escrito, a probabilidade de que se pareza ao que adoita producir un modelo de linguaxe. O resultado chega como unha porcentaxe ou unha etiqueta, e esa forma numérica dálle unha aparencia de obxectividade que non ten. Un texto correcto e previsible pode parecerse ao que escribe unha máquina sen pasar por ela, e un texto xerado e retocado despois pode pasar por humano. Por iso, un detector dá, como moito, un indicio que hai que contrastar, nunca unha proba.

O problema xa saíu das aulas. O diario contou o debate sobre a «caza de bruxas» dos detectores no sector editorial, publicado o 2 de novembro de 2026: editoriais que pasaban orixinais por detectores, autores acusados que non sabían como demostrar que non usaran IA e dúas novelas de 1946 e 1969 que o mesmo detector sinalou primeiro con rastros de IA e despois como humanas. No grupo ChatGPT-IA-edu, a conversa trasladouse á avaliación do alumnado. Unha postura defendía comprobar a autoría coñecendo a persoa e contrastando con outros formatos sobre o mesmo tema; outra, fixar antes un marco claro sobre que usos da IA se autorizan e que evidencias pode achegar a persoa acusada. Houbo acordo no segundo: aclarar que se permite e para que.

O que miden os estudos

O estudo máis citado asinárono Weixin Liang, James Zou e outros investigadores da Universidade de Stanford na revista Patterns en xullo de 2023: «GPT detectors are biased against non-native English writers». Pasaron por sete detectores 91 redaccións do exame TOEFL escritas por persoas que teñen o inglés como segunda lingua. De media, os detectores clasificaron como xeradas por IA máis do 61 % desas redaccións humanas; 18 das 91 (o 19,8 %) foron sinaladas polos sete á vez, e 89 (o 97,8 %) por polo menos un. En cambio, 88 redaccións de alumnado estadounidense de oitavo curso clasificáronse case sen erros. Os autores desaconsellan con firmeza usar estes detectores en contextos educativos ou de avaliación.

Ese mesmo ano, Debora Weber-Wulff e sete coautores probaron catorce ferramentas, entre elas as comerciais Turnitin e PlagiarismCheck, no estudo «Testing of Detection Tools for AI-Generated Text», publicado no International Journal for Educational Integrity. A súa conclusión é que as ferramentas dispoñibles «are neither accurate nor reliable»: tenden a clasificar como humano o xerado, e abonda con retocar ou disfrazar o texto para que funcionen bastante peor.

Para o castelán hai datos máis recentes. Sheila Queralt, Beatriz Esparcia, Marco R. Lessi, Lucía Sánchez-Vecina e Laura Úbeda Cuspinera publicaron en setembro de 2025, na revista Intelética, «¿IA, Humano o híbrido?: Fiabilidad de herramientas de detección de IA en textos multiautoría». Con 180 textos en español, humanos, xerados con ChatGPT, Gemini e Grok, e mixtos, compararon Originality.ai, GPTZero e Copyleaks. Originality.ai tivo o mellor rendemento global e GPTZero, a menor taxa de falsos positivos, pero ningunha das tres acadou unha fiabilidade aceptable cos textos híbridos, e as autoras observaron clasificacións erróneas feitas con alta confianza.

Redaccións escritas por persoas que os detectores tomaron por textos de IA

Sinaladas por polo menos un dos sete detectores97,8 %Media dos sete detectores61,3 %Sinaladas polos sete á vez19,8 %
Fonte: Liang y otros, «GPT detectors are biased against non-native English writers», Patterns, 2023. 91 redaccións do exame TOEFL de persoas co inglés como segunda lingua

O que advirten os fabricantes

OpenAI, a empresa de ChatGPT, lanzou en xaneiro de 2023 o seu propio clasificador de texto e retirouno o 20 de xullo dese ano. Segundo a nota engadida ao seu anuncio, fíxoo pola súa baixa precisión: nas súas probas, identificaba como probablemente xerado o 26 % dos textos escritos por IA e etiquetaba así, por erro, o 9 % dos humanos.

Turnitin, o detector máis estendido nas universidades, admite no seu blog que o risco de erro non é cero. En marzo de 2023, a súa directora de produto, Annie Chechitelli, escribía que, como a taxa de falsos positivos non é cero, o docente «will need to apply your professional judgment» («terá que aplicar o seu criterio profesional»). En xuño de 2023 daba as súas propias cifras: menos do 1 % de falsos positivos por documento nos que teñen polo menos un 20 % de escritura con IA e arredor do 4 % por frase, e pedía usar o resultado «to initiate a conversation, not to draw a conclusion» («para iniciar unha conversa, non para tirar unha conclusión»). Son datos da propia empresa.

GPTZero é aínda máis explícito na súa páxina de limitacións: «These results should not be used to punish students» («Estes resultados non deben usarse para castigar o alumnado»). Engade que a súa precisión é maior con textos parecidos aos do seu conxunto de adestramento, na súa maioría prosa en inglés escrita por adultos, e que o texto moi editado é máis difícil de clasificar.

O marco europeo e español

O Regulamento europeo de intelixencia artificial considera de alto risco, no punto 3 do seu anexo III, os sistemas destinados a avaliar os resultados da aprendizaxe e os destinados ao seguimento e á detección de comportamentos prohibidos dos estudantes durante os exames. Alto risco non significa prohibido, senón suxeito a obrigas estritas, entre elas a supervisión humana. Segundo a Comisión Europea, na súa páxina actualizada o 19 de outubro de 2026, esas obrigas aprazáronse ao 2 de decembro de 2027, mentres que a de alfabetización en IA aplícase desde o 2 de febreiro de 2025.

A protección de datos engade dúas cautelas. Sen referirse aos detectores, a Axencia Española de Protección de Datos lembra no seu blog que o artigo 22 do RXPD recoñece o dereito a non ser obxecto dunha decisión baseada unicamente nun tratamento automatizado, que non vale «inventarse» unha participación humana e que a persoa que supervisa pode caer no sesgo de automatización, é dicir, aceptar sen cuestionar o que di a máquina. Ademais, nun asunto próximo, o das clases e exames en liña, a AEPD indica que as ferramentas as elixen o centro ou a administración educativa, co asesoramento do seu delegado de protección de datos, e que o profesorado debería usar as que se poñen á súa disposición.

Entre as administracións educativas, a que se pronuncia con máis claridade é Cataluña. As súas Orientacions per a l’ús de la intel·ligència artificial als centres educatius, publicadas polo Departament d’Educació i Formació Professional en setembro de 2026 e reseñadas na Biblioteca do diario, xustifican a súa prudencia, entre outras razóns, en que os detectores non dan garantías suficientes, sobre todo fóra do inglés, e conclúen que son desaconsellables: «els millors detectors continuen sent les persones». Tamén establecen que a IA non debe cualificar nin determinar o grao de logro, por tratarse dun uso de alto risco segundo o Regulamento europeo.

No ámbito estatal, a Guía sobre o uso da intelixencia artificial no ámbito educativo do INTEF, na súa versión 2.0 publicada o 8 de setembro de 2026, trata a integridade académica e inclúe un modelo de declaración de uso da IA e un cuestionario para que o alumnado reflexione sobre a súa relación con ela. O diario non atopou noutras guías autonómicas un pronunciamento tan expreso sobre os detectores como o catalán.

Do produto ao proceso

A alternativa que máis se repite nas institucións non é vixiar mellor, senón avaliar doutra maneira. O informe do comité do MIT sobre a IA no ensino, datado o 13 de agosto de 2026 e explicado na Biblioteca do diario, pide que o profesorado revise primeiro os seus obxectivos de aprendizaxe e só despois deseñe avaliacións adaptadas á IA. Propón exames orais, portfolios semestrais e traballos fóra da aula acompañados dunha conversa en clase, e que cada materia teña unha política clara sobre a IA, comunicada cun formato estándar.

Sobre a vixilancia, o informe recomenda non fiarse dos detectores, lembra que poden confundir con IA a escritura das persoas que non teñen o inglés como lingua materna e sinala que o propio comité disciplinario do MIT non considera suficiente, por si só, o resultado dun detector. Prefire outras evidencias: plataformas que gardan o historial de versións, entregas parciais con datas e comentarios do docente en varias etapas, non só sobre o produto final.

Para decidir que uso se admite en cada tarefa existe unha ferramenta moi difundida, a AI Assessment Scale, creada por Mike Perkins, Jasper Roe, Leon Furze e Jason MacVaugh e revisada en decembro de 2024 nun artigo asinado, entre outros, por Perkins, Roe e Furze. Ten cinco niveis: sen IA, planificación con IA, colaboración con IA, uso pleno da IA e exploración con IA. Os seus responsables presentana como unha ferramenta para decidir que papel ten a IA nunha tarefa e redeseñala, e está traducida a máis de trinta linguas.

Un plan para calquera materia

As guías non presentan a IA só como ameaza na avaliación. As Orientacions catalás admiten que axude a crear instrumentos de avaliación, a corrixir respostas inequívocas ou a detectar erros frecuentes, sempre con datos seudonimizados, e piden deseñar actividades que esixan interpretación e unha posición persoal. A decisión sobre unha nota ou unha sanción ten que tomala unha persoa que poida cambiala, non un programa.

Con isto, un docente pode comezar sen pagar nada. Primeiro, decidir e escribir en cada tarefa que usos da IA se admiten e por que, cunha escala sinxela como a de cinco niveis, e pedir ao alumnado que declare como a usou; o modelo do INTEF serve de punto de partida. Segundo, pedir evidencias do proceso: un esquema previo, borradores, o historial de versións do documento ou entregas por etapas con comentarios.

Terceiro, engadir unha explicación breve, oral ou escrita en clase, na que o alumno conte coas súas palabras que fixo, por que tomou as súas decisións e que aprendeu; serve igual en primaria, en ESO ou en FP. Cuarto, redeseñar algunha tarefa para que dependa do traballado na aula, de datos propios ou dunha opinión argumentada. E, se algo non encaixa, conversar antes de acusar.

O que convén non facer está igual de claro: cualificar con IA, sancionar pola porcentaxe dun detector ou subir traballos do alumnado a servizos que o centro non autorizou. Cando haxa dúbidas sobre unha ferramenta, o delegado de protección de datos da administración educativa pode asesorar.

Le a conversa orixinal en ChatGPT-IA-edu

Comprobado en

Redactado e revisado por axentes de IA a partir das conversas dos grupos. Cada dato compróbase na súa fonte orixinal, ligada ao final de cada artigo; as opinións dos membros non se atribúen a ninguén. Tradución automática con IA da edición en castelán (Diario de IA Educativa), sen revisión profesional. © 2026 Juan José de Haro e Raül Torres. Textos e ilustracións con licenza CC BY-SA 4.0.

Le a conversa orixinal en ChatGPT-IA-edu

Comprobado en

https://diarioiaeducativa.github.io/gl/2026-11-14/revolucion-industrial-blender-codex.html

Vibe coding 15 de novembro

Recurso da comunidade

Un docente pídelle a Codex que modele en Blender as máquinas da Revolución Industrial

Felip Sarroca i Gil conta que o seu ordenador non abre Blender, pero que Codex si o maneja e lle xerou modelos 3D para a súa web de 4.º da ESO.

Felip Sarroca i Gil prepara unha web sobre a Revolución Industrial para Ciencias Sociais de 4.º da ESO e quería mostrar como funciona a máquina de vapor de Watt e outras da época, como a Spinning Jenny. Segundo conta no grupo, descubriu que Blender, o programa libre de modelado e renderizado, podía producir vídeos, pero a súa tarxeta gráfica, antiga, non lle permitía abrir a versión que instalou. Codex, en cambio, si pode usar o programa pola súa conta.

O seu método, tal como o describe: pedirlle a Codex, sen máis, que faga a máquina usando Blender. O propio axente buscou referencias, imaxes históricas e documentación e deseñou o modelo; non saíu ao primeiro intento, e pediulle un par de veces máis realismo e detalle, e que engadise números e nomes das partes. O resultado é un visor 3D da máquina de Watt, que se xira co rato e leva etiquetas; a páxina non indica como se fixo, iso consta só no que conta o seu autor. A mesma máquina existe tamén como animación en SVG dentro do capítulo do vapor, e outro membro do grupo, ao comparalas, cualificou a diferenza de «abismal».

A web completa, La Revolució Industrial, é segundo o bot do grupo un atlas animado e interactivo en catalán para 4.º da ESO e 1.º de Bacharelato, con capítulos sobre máquinas, fábricas e transportes. Do mesmo autor o diario contou antes unha web sobre o comercio de especias. Para un docente, a idea útil é que un axente de programación pode encadear ferramentas libres que un non sabería manexar, aínda que require pedir melloras sucesivas.

Le a conversa orixinal en Vibe Coding Educativo

Comprobado en

Redactado e revisado por axentes de IA a partir das conversas dos grupos. Cada dato compróbase na súa fonte orixinal, ligada ao final de cada artigo; as opinións dos membros non se atribúen a ninguén. Tradución automática con IA da edición en castelán (Diario de IA Educativa), sen revisión profesional. © 2026 Juan José de Haro e Raül Torres. Textos e ilustracións con licenza CC BY-SA 4.0.

Le a conversa orixinal en Vibe Coding Educativo

Comprobado en

https://diarioiaeducativa.github.io/gl/2026-11-14/breath-ejercicio-de-respiracion-guiada-p.html

Vibe coding 15 de novembro

Do fondo do repositorio

GeoBreath guía exercicios de respiración con figuras xeométricas e ritmo axustable

A aplicación de Luis Vilela Acuña marca cunha figura animada cando inspirar, agarrar o alento e exhalar. Ábrese no navegador, sen instalar nada, e está en seis linguas.

GeoBreath é unha aplicación web de respiración guiada creada por Luis Vilela Acuña, dentro do conxunto de ferramentas EDUmind. No repositorio figura con licenza AGPL v3 (a páxina engade a opción EUPL-1.2) e catalogada para Infantil, Primaria, Secundaria, Bacharelato e formación de persoas adultas.

Ao abrila aparece unha figura (círculo, triángulo, cadrado, pentágono ou hexágono) cun punto que percorre os seus lados. No centro, unha indicación («Inspira», «Aguanta», «Exhala») di que fase toca. Cada lado corresponde a un tempo: o valor axústase entre 1 e 10 segundos e, no modo avanzado, pódeselle dar unha duración distinta a cada fase. A pantalla mostra ademais o tempo de sesión, os ciclos completados e un reto de 15 ciclos que se pode reiniciar.

Ademais do ritmo libre, ofrece catro patróns predefinidos: resonancia (unhas 5,5 respiracións por minuto), caixa 4-4-4-4, 4-7-8 e suspiro fisiolóxico. Tamén hai tres rutinas rápidas, chamadas «Calma rápida», «Foco estudo» e «Recupero exprés», cada unha coa súa figura, o seu ritmo e o seu apoio activado. Os apoios sensoriais son son, vibración, pictogramas e voz, que se activan por separado; e pódese fixar un número de roldas, despois das cales a sesión detense soa.

Na aula pode servir para unha pausa guiada ao volver do patio, antes dun exame ou nunha titoría, proxectada no encerado para todo o grupo. Segundo a propia páxina, os axustes gárdanse só no dispositivo e pódense borrar desde un botón.

A interface ten selector de idioma con castelán, galego, catalán, éuscaro, inglés e chinés. A páxina mostra un acceso a EDUmind, pero nada indica que faga falta conta para respirar con ela. O código é libre e está en GitHub.

Ver o Repositorio de recursos de Vibe Coding Educativo

Comprobado en

Redactado e revisado por axentes de IA a partir das conversas dos grupos. Cada dato compróbase na súa fonte orixinal, ligada ao final de cada artigo; as opinións dos membros non se atribúen a ninguén. Tradución automática con IA da edición en castelán (Diario de IA Educativa), sen revisión profesional. © 2026 Juan José de Haro e Raül Torres. Textos e ilustracións con licenza CC BY-SA 4.0.

Ver o Repositorio de recursos de Vibe Coding Educativo

Comprobado en

https://diarioiaeducativa.github.io/gl/2026-11-14/generador-de-cromos-para-gamificacion-ed.html

Vibe coding 15 de novembro

Do fondo do repositorio

Un editor web permite deseñar cromos coleccionables de fauna e flora para a aula

O Generador de Cromos Eco-Duel, creado por David Cordones, ofrece un formulario para compoñer tarxetas con datos de animais e plantas, cunha colección por curso, desde 1.º de Primaria ata 2.º de Bacharelato.

O Generador de Cromos Eco-Duel é un editor que se abre no navegador e mostra, á esquerda, un formulario e, á dereita, o cromo que se vai compoñendo. Segundo a ficha do repositorio, está pensado para crear material didáctico en forma de tarxetas coleccionables, resumir conceptos ou avaliar coñecementos de maneira lúdica. A ficha sitúao entre Primaria e formación do profesorado, e o seu autor é David Cordones.

O formulario pide o tipo de cromo (fauna ou flora), o nome, un grupo ou subtítulo (mamífero, ave, réptil, anfibio, peixe, insecto e outros, no caso da fauna) e unha imaxe que se sobe desde o dispositivo. Despois fíxanse valores como tamaño e velocidade con desprazadores, o nivel trófico (de produtor a superpredador), a raridade, a dieta, o hábitat, a actividade (diúrna, nocturna…) e un dato curioso. Cada cromo asígnase ademais a unha colección, que pode ser un curso, de 1.º de Primaria a 2.º de Bacharelato e FP Básica, ou unha opción personalizada, e leva un número.

Na aula, a ferramenta préstase a que o alumnado elabore os seus propios cromos tras investigar unha especie, ou a que o profesorado prepare unha colección para un xogo de comparación de características en Ciencias da Natureza. A interface pódese cambiar entre catalán, castelán e inglés, e o exemplo que mostra ao abrila, un xabaril, está en catalán. Baixo o cromo hai dous botóns, «Descarregar» e «Copiar»; a páxina non indica en que formato se descarga nin que se copia.

Ao abrir a páxina non se ve ningún rexistro nin inicio de sesión. O pé indica que o código ten licenza AGPL v3 e os contidos, CC BY-SA 4.0, o que coincide coa licenza declarada na ficha.

Ver o Repositorio de recursos de Vibe Coding Educativo

Comprobado en

Redactado e revisado por axentes de IA a partir das conversas dos grupos. Cada dato compróbase na súa fonte orixinal, ligada ao final de cada artigo; as opinións dos membros non se atribúen a ninguén. Tradución automática con IA da edición en castelán (Diario de IA Educativa), sen revisión profesional. © 2026 Juan José de Haro e Raül Torres. Textos e ilustracións con licenza CC BY-SA 4.0.

Ver o Repositorio de recursos de Vibe Coding Educativo

Comprobado en

https://diarioiaeducativa.github.io/gl/2026-11-14/gemini-cuentas-educativas-control-centro.html

Hai un ano 15 de novembro de 2025

Google nas contas educativas

Gemini ía e viña nas contas educativas; hoxe acéndeo ou apágao o centro

En novembro de 2025, as persoas que usaban Gemini cunha conta educativa non sabían que funcións atoparían cada día. Un ano despois, Google abriulles funcións que daquela se lles negaban, pero nas do alumnado decidirá cada centro.

O 15 de novembro de 2025, en ChatGPT-IA-edu, alguén notaba unha rareza: o resumo dun vídeo de YouTube saía desde unha conta de Gmail, pero non desde unha da XTEC, a do Departament d'Educació. A resposta foi que as contas educativas son máis restritivas e que a implementación vai máis lenta: coas imaxes de Gemini pasara o mesmo. Outro comentario engadía que as funcións ían e viñan sen un patrón claro.

As imaxes chegaron cinco semanas despois. O 20 de decembro de 2025, Google anunciou no blog de novidades de Google Workspace que a xeración de imaxes de Gemini se abría a Workspace for Education (Fundamentals, Standard e Plus) e a usuarios de calquera idade; os menores de 18 anos poden pedir retoques, pero non subir imaxes propias.

Despois, o péndulo foi cara ao control. O 3 de novembro de 2026, segundo Engadget, Google anunciou que Gemini, Gemini en Classroom e o buscador estarán desactivados nas contas do alumnado de primaria e secundaria ata que o centro os active, un a un, con uns controis que chegarán nos próximos meses. Os grupos debateron ese anuncio a principios de mes. Daquela esperábase o que dese Google; agora, o que decida cada centro.

Le a conversa orixinal en ChatGPT-IA-edu

Comprobado en

Redactado e revisado por axentes de IA a partir das conversas dos grupos. Cada dato compróbase na súa fonte orixinal, ligada ao final de cada artigo; as opinións dos membros non se atribúen a ninguén. Tradución automática con IA da edición en castelán (Diario de IA Educativa), sen revisión profesional. © 2026 Juan José de Haro e Raül Torres. Textos e ilustracións con licenza CC BY-SA 4.0.

Le a conversa orixinal en ChatGPT-IA-edu

Comprobado en

A viñeta de Xiz e Algoritmo 15 de novembro

Na fotocopiadora, que volveu atascarse.Modelo en 3D calquera máquina daRevolución Industrial.Calquera?
Con imaxes de época ecada parte numerada e coseu nome.
Pois esta é de época.Pónlle nome á peza que seatasca.

A partir de Un docente pídelle a Codex que modele en Blender as máquinas da Revolución Industrial.

Redactado e revisado por axentes de IA a partir das conversas dos grupos. Cada dato compróbase na súa fonte orixinal, ligada ao final de cada artigo; as opinións dos membros non se atribúen a ninguén. Tradución automática con IA da edición en castelán (Diario de IA Educativa), sen revisión profesional. © 2026 Juan José de Haro e Raül Torres. Textos e ilustracións con licenza CC BY-SA 4.0.