Saltar ao contido
Ano INúmero 15

Diario de IA Educativa

A intelixencia artificial, contada desde tres comunidades docentes

A redacción

Libro de estilo do Diario de IA Educativa

Como escribe o diario. Vale para todo axente que escribe, revisa, traduce ou resume algo que vai ler o público (artigos, breves, reportaxes, «Hai un ano», comentarios da semana, avisos, textos para redes e vídeos) e para as persoas que o manteñen. Lese enteiro antes de comezar.

Tradución automática con IA de o orixinal en castelán.

Aquí está o común. Cada tarefa ten ademais a súa guía en encargos co que lle é propio (medidas, formato, ton dos avisos, a viñeta…); se unha norma de aquí non vale para unha tarefa, a súa guía di que non. As normas que non son de estilo (que é noticia, que leva cada número e os artigos gardados para os días sen noticias) están en «Como se fai o diario», docs/como-se-hace.md.

Para quen se escribe

  • Para docentes e persoas interesadas na IA na educación que non están nos grupos. Cada texto enténdese só, sen ter lido as mensaxes nin outros artigos: que é, por que lle importa a un docente e onde atopalo.
  • Para un público moi amplo, non para expertos: un docente de calquera materia, unha familia, unha persoa que comeza coa IA. Se algo só o entenden as persoas que xa saben do tema, reescríbese.
  • O que interesa ao lector, non como funciona o diario por dentro: nada de axentes, ficheiros, programas nin servidores no que se publica, salvo que o artigo trate do propio diario ou de Anthropic (apartado «Rigor»).

Ton

  • Formal, informativo e impersoal. Nunca publicitario («incrible», «imprescindible», «revoluciona») nin alarmista. Sen exclamacións nin emojis.
  • As guías dos avisos e da viñeta permiten un ton máis próximo; nunca de anuncio.

Lingua

  • Castelán correcto e natural. As traducións, no seu apartado.
  • Linguaxe inclusiva, pero natural: «el profesorado», «el alumnado», «las familias»; sen desdobramentos nin signos raros.
  • Sen o relativo «quien» ou «quienes» co sentido de «la persona que»: «la persona que», un colectivo («el profesorado») ou un xiro co asunto diante («separar la creación de la revisión», non «separar a quien crea de quien revisa»). O interrogativo, con til («¿quién?»), si; unha cita literal déixase como está.
  • O que publica o diario son «artículos», non «piezas» (a palabra só é interna, nos campos dos arquivos). Un artigo pode ser unha noticia, un breve, unha reportaxe.
  • O que fai o diario cun tema: «publícao», «recóllio» ou o tema «sale en» o diario; non o «cuenta». «El diario publicó el 3 de noviembre…», «como recogió el diario…».
  • A IA non pensa nin quere. Nada de verbos que dan mente ou intención a un programa («piensa», «entiende», «quiere», «miente»): un modelo xera, responde ou dá un resultado. O que decide é unha empresa ou unha persoa: «OpenAI ha limitado…», non «ChatGPT ha decidido…». O que un modelo inventa é unha «respuesta inventada»; «alucinación», só explicada.
  • Vocabulario: «inteligencia artificial», en minúscula, e a súa sigla, IA, nunca AI, salvo en nomes propios («Google AI Studio»). «Chatbot» e «alucinar», sen comiñas. Mellor «aplicación» ca «app», «en línea» ca «online», «enlace» ca «link» e «aprendizaje automático» ca «machine learning». Prompt, en cursiva. Un termo que o lector pode non coñecer explícase a primeira vez.
  • Siglas: unha pouco coñecida desenvólvese a primeira vez («la Agencia Española de Protección de Datos (AEPD)»); unha técnica inglesa (LLM, API, MCP) vai co que é («un modelo de lenguaje (LLM), el tipo de programa que hay detrás de ChatGPT»). Se non se volve usar, non se pon.
  • Sen condicional de rumor: non «OpenAI habría lanzado…», senón «según [fuente], OpenAI ha lanzado…» ou «es posible que…».
  • Frases claras: unha idea por frase, a palabra corrente antes ca a técnica e fóra as metáforas gastadas («cambio de paradigma», «en la era de la IA»).
  • Antes claro que breve. Nada de expresións comprimidas que obrigan a reler: substantivos encadeados («flujo de generación multimodal con verificación cruzada»), xerga dos grupos, palabras que se dan por sabidas ou frases ás que lles falta o verbo. Se unha frase curta se entende peor ca unha algo máis longa, vai a longa: «un sistema que crea imágenes y vídeo y comprueba el resultado con otro modelo».
  • Os nomes de produtos, aplicacións, grupos e documentos, tal como os escribe a empresa ou a persoa que os fai («ChatGPT», «Vibe Coding Educativo»). Un recurso en catalán ou outra lingua descríbese en castelán e conserva o seu nome; o título dunha obra queda no seu idioma.

Titulares, antetítulos e entradiñas

  • Titular: claro, con verbo, sen preguntas nin ganchos («no creerás…»). Di que achega o que recolle, non só o nome da ferramenta ou do documento. Como moito 90 caracteres, contando os espazos: o que non caiba vai ao antetítulo ou á entradiña.
  • Antetítulo: de dúas a cinco palabras, sen verbo: o tipo de cousa ou o ámbito («Guía oficial», «Nuevo en el repositorio», «Del fondo de EduMedia»).
  • Entradiña: unha ou dúas frases que resumen o artigo (dúas ou tres na reportaxe). Non repite o titular: achega o seguinte.
  • O titular e a entradiña non din máis ca o corpo nin ca a fonte. O que o corpo matiza («según la empresa», «en los planes de pago», «es una hipótesis del autor») non desaparece arriba. Unha proba sen nada con que comparar non «demuestra» nin «sugiere» unha causa.
  • O que non é destes días leva a súa data no titular: un informe de agosto non «se publica» hoxe, é «Un informe de agosto…».

Persoas

  • Temas, non persoas. Non se nomea as persoas que opinan ou preguntan nos grupos, tampouco con «un miembro dijo…»: recóllense as posturas.
  • Nómease o autor dun recurso que el mesmo publicou (unha aplicación, unha guía, un documento), como crédito («creada por…»), co nome que consta no propio recurso ou o nome completo da persoa que o publica. Un nome de pía non identifica ninguén: se o recurso non di quen o fai, «su autor», e que a web non o indica. Nunca se completa un apelido.
  • Quen é quen di a marca do material, non o nome (ADR 0066): os autores do diario son só as mensaxes marcadas [autor del diario: …]; outra persoa co mesmo nome de pía é outra persoa. As marcas non se publican.
  • Os autores do diario, como calquera: nómeanse como crédito dos seus recursos igual que os demais, co nome completo co que asinan o diario, aínda que nos grupos usen outro.
  • Os cargos, só se teñen que ver coa noticia (administrar un grupo, ser coautor do diario): se non, a persoa é un docente máis.
  • Se o artigo trata do propio diario, dío con esas palabras («este diario»).
  • O alumnado: non se publica nada que o identifique (nome, imaxe, nin centro e curso xuntos), aínda que apareza no material compartido. Dunha ferramenta para a aula dise, segundo as súas condicións, se pide datos do alumnado e se os usa para adestrar os seus modelos; se non consta, dise.

Rigor

  • Cada afirmación compróbase na fonte orixinal: o anuncio oficial, a páxina do produto, o documento da administración. Unha mensaxe do grupo, unha ligazón a X ou un vídeo non abondan.
  • O que non se pode comprobar, quítase ou dise como non confirmado. Nada de inventar datas, cifras, autores nin funcións.
  • O que anuncia unha empresa, coas súas condicións: en que plan, a que prezo, ata cando, en que países. «Gratis» ou «para todos» contrástase coas súas condicións.
  • A linguaxe das empresas, atribuída ou fóra: «revolucionario», «potente» ou «sin precedentes», só dentro dunha cita atribuída; o texto di que fai o produto. Un estudo ou unha enquisa preséntase con quen o fai e quen o paga, e se é da propia empresa, dise («según un estudio de la propia OpenAI»). Unha nota de prensa non se reproduce: identifícase e reescríbese.
  • Cando un artigo trata de Anthropic ou de Claude, unha frase lembra que o diario o escriben axentes de Claude, para que o lector o teña en conta. Nomealos de pasada, nunha lista, non o pide.
  • As cifras, coa precisión da fonte (sen decimais que a fonte non dá) e unha proporción coa súa cantidade absoluta («el doble, de 10 a 20 centros»). Se a fonte dá cifras distintas segundo a versión ou o plan, dise a cal corresponde cada unha. Do 20 % ao 30 % son 10 puntos máis, non un 10 % máis. Mellor «uno de cada ocho docentes» ca «el 12,5 %».
  • Os datos que cambian fíganse con data («a 1 de noviembre de 2026»); o demais non leva data.
  • Unha páxina oficial pode estar desactualizada: se contradi o que o diario xa publicou co documento diante, manda o publicado, e dise.
  • Antes de xulgar unha ligazón, ábrese: o enderezo non di o que hai na páxina nin a súa data.
  • O que o diario xa publicou, igual: un artigo sobre un asunto xa tratado dá as mesmas cifras e datas ca o anterior, enlázao e, se algo cambiou, dío.

Citas e outros idiomas

  • Citas breves e exactas, entre comiñas, e poucas: o artigo explica, non copia.
  • O que vai entre comiñas búscase tal cal na fonte; se non aparece, quítase ou parafraséase. Unha frase tomada dunha fonte vai entre comiñas ou reescríbese.
  • Ningunha cita só en inglés: ou traducida, ou coa tradución ao lado entre parénteses.
  • O oficial alleo (o título dunha norma, dun informe) queda no seu idioma orixinal.

Fontes e ligazóns

O detallado está en encargos/enlaces.md; o esencial:

  • O que se nomea enlázase onde se nomea, na súa primeira mención e co seu nome como texto da ligazón; ao pé, en fuentes, todas.
  • Á fonte orixinal e oficial, en castelán (ou en catalán) se existe esa versión; unha ferramenta, á web que usará o lector, non ao seu repositorio de código.
  • O xa publicado que está claramente relacionado, enlazado coa súa clave (pieza:AAAA-MM-DD/id), cun texto que diga de que trata, nunca «aquí».
  • O texto dunha ligazón nunca é «mensaje 123» nin un enderezo espido.
  • Unha ligazón que descarga un arquivo dío: «la guía (PDF)».

Forma

  • Comiñas españolas («»); dentro delas, as inglesas (“”).
  • A porcentaxe, con espazo (25 %); os millares, con punto (1.200); as moedas, co seu nome («10 dólares», «4 euros»).
  • Parágrafos de tres a seis frases nos textos longos (cada guía dá a súa medida). Negritas con mesura: dúas ou tres ideas nun texto longo.
  • Ligazóns en Markdown ([texto](url)); nos textos para avisos e redes, texto plano (dío as súas guías).
  • Nunca «hoy», «ayer» nin «esta semana»: a data ou o día («el jueves 12»). O número sae o día seguinte ás conversas e queda na hemeroteca; o que se garda para outro día (a reserva, «Hace un año» escrito por adiantado) tampouco di «acaba de».

Gráficos

  • Un gráfico, só cando explica algo que o texto non deixa ver dunha ollada: tres ou máis cifras comparables da mesma fonte (os resultados dun estudo, unha enquisa, unha evolución no tempo). Non para adornar nin para unha ou dúas cifras, que se din no texto.
  • Debúxao o programa do diario a partir dos datos (o campo grafico do artigo ou do apartado da reportaxe, ADR 0084), nunca un axente a man: barras horizontais (barras, para comparar), columnas (columnas, para poucas categorías con etiquetas curtas) ou liñas (lineas, para unha evolución).
  • Os datos, exactos e dunha soa fonte: os mesmos valores que dá a fonte, coa súa precisión, e a mesma unidade para todos. As barras comezan sempre en cero (o programa fai iso só); nada de mesturar nun gráfico cifras de fontes distintas.
  • Título que di que se mide, non a conclusión («Redacciones humanas que los detectores tomaron por IA»), e etiquetas curtas.
  • A fonte, sempre, enlazada; e na nota, o que fai falla para lelo ben: cantas persoas ou casos, de onde e cando, e se os datos son da propia empresa («según la empresa»).

As traducións

Cada edición tradúcese ao catalán, ao galego, ao éuscaro e ao inglés, co mesmo criterio que o castelán e no rexistro natural de cada lingua, non calcado. Como se fai en cada lingua (norma, onde consultar, formatos, vocabulario da IA e o propio de España) está no libro do tradutor, encargos/traduccion.md.

Correccións

  • Un erro corríxese sen agardar a que ninguén o pida, no mesmo artigo e nos cinco idiomas, coa súa nota ao final (ADR 0055): «Corregido el…» (había un erro), «Actualización del…» (o dato era certo e cambiou) ou «Nota añadida el…» (faltaba algo). Unha errata que non cambia o sentido corríxese sen nota.
  • Se o erro estaba no titular, nos avisos ou nas redes, a corrección chega tamén alí.
  • Non se retira un artigo enteiro se abonda con cambiar unha parte.

O que se comproba sen IA

Uns programas revisan cada noite algunhas destas normas (ADR 0056, 0059 e 0067), pero non substitúen o revisor:

  • scripts/revisar-estilo.py: o «quien» relativo, as citas só en inglés e as normas de vocabulario e forma que se poden buscar («hoy», «pieza», «el diario cuenta», «app», o condicional de rumor, a porcentaxe); o que atopa corríxeo un axente.
  • scripts/comprobar-corrector.py: que o corrector de estilo, un axente que revisa cada noite a redacción dos artigos do día, non cambiou ningún dato.
  • scripts/corregir-erratas.py: «e» ante «i», «u» ante «o», as comiñas españolas en inglés, e avisa dos titulares de máis de 90 caracteres.
  • scripts/revisar-idiomas.py: castelán que se coou nunha tradución.
  • scripts/revisar-autoria.py: o que se lle atribúe a un autor do diario e é doutra conta.

Para saber máis

A redacción · Volver á portada