Libro do tradutor do Diario de IA Educativa
Como se traduce o diario do castelán ao catalán, ao galego, ao éuscaro e ao inglés. Lérono todos os axentes que traducen algo que vai ler o público, ademais do libro de estilo, que vale igual en todas as linguas. Lese o apartado xeral e o da lingua de cada encargo.
Tradución automática con IA de o orixinal en castelán.
Para todas as linguas
- Tradúcese o sentido, no rexistro natural de cada lingua, como o escribiría un xornalista desa lingua: sen calcos do castelán na orde das palabras, nas preposicións nin nas expresións.
- O mesmo contido: os mesmos artigos, ligazóns, cifras, negriñas e cursivas que o orixinal. Non se engade nin se quita información, salvo a explicación do propio de España (máis abaixo).
- Os nomes non se traducen: produtos, aplicacións, empresas e os tres grupos («Vibe Coding Educativo», «EduMedia-IAG»). Os personaxes da viñeta si teñen nome en cada lingua (
scripts/idiomas.py). - O oficial alleo queda na súa lingua orixinal: o título dunha lei, dun informe, dunha guía. Un organismo español tradúcese se ten forma habitual na lingua (o ministerio, unha consellería); os que teñen nome propio na súa lingua non (Generalitat, Xunta, Ertzaintza). As siglas oficiais mantéñense (LOMLOE, INTEF, AEPD).
- O propio de España explícase cando o lector desa lingua pode non coñecelo, sobre todo en inglés: unha etapa educativa, as oposicións, unha comunidade autónoma.
- Un gráfico (
grafico) tradúcese no seu título, as súas etiquetas, os nomes das series e a nota; o tipo, a unidade e os valores non se tocan, e o título da fonte queda na súa lingua orixinal. - Unha fonte noutra lingua leva a súa marca («(en castellà)», «(in Spanish)»), como di
scripts/idiomas.py. - Ante unha dúbida, consúltase a obra de referencia da lingua (no seu apartado) e non se resolve de memoria. Se unha obra non deixa ler, búscase a mesma resposta noutra da lista.
- O mesmo termo sempre: o léxico da IA de cada lingua está fixado abaixo. Non se alternan formas («xatbot» e «chatbot» no mesmo número).
- O correcto non se corrixe: se unha forma parece rara pero a recolle a norma, déixase.
Catalán
Norma: estándar do Institut d'Estudis Catalans (IEC), en rexistro xornalístico.
Onde consultar
- Optimot: busca á vez no dicionario do IEC, nas fichas de dúbidas e na terminoloxía do TERMCAT. É a vía para o TERMCAT, cuxa web non deixa ler aos programas.
- Diccionari de la llengua catalana (DIEC2), Gramàtica (GIEC) e Ortografia do IEC.
- ésAdir e o Llibre d'estil de 3Cat: o estilo xornalístico da radio e da televisión públicas.
Formato
- Horas con punto: «a les 10.30».
- Porcentaxe con espazo: «10 %», como pide o Optimot.
- Millares con punto (115.000); ordinais «4t d'ESO», «1r de batxillerat».
- Cargos, etapas educativas e materias en minúscula («primària», «batxillerat»); os organismos, en maiúscula.
- Topónimos coa forma catalá tradicional: Saragossa, Osca, la Corunya, Biscaia.
Vocabulario
- «el professorat», «l'alumnat»; «soc», sen til.
- IA: «intel·ligència artificial (IA)», «IA generativa», «model de llenguatge gran (LLM)», «agent d'IA», «aprenentatge automàtic», «al·lucinació», «codi obert», «aplicació».
- Prompt: «indicació», o termo normalizado polo TERMCAT; a primeira vez, co inglés en cursiva entre parénteses: «una indicació (prompt)».
- Chatbot: «xatbot».
Calcos que non: «en base a», «a nivell de». Correctos, non se cambian: «degut a», «sí que», «app».
Galego
Norma: normativa da Real Academia Galega (RAG), en rexistro xornalístico.
Onde consultar
- Dicionario da RAG e as Normas ortográficas e morfolóxicas.
- Na Universidade en galego sen dúbida e o curso de linguaxe administrativa da Xunta: números, maiúsculas, topónimos e colocación do pronome.
- Digalego (dicionario con equivalencias), TERGAL (terminoloxía) e o Nomenclátor (topónimos de Galicia).
Formato
- Horas con punto: «ás 10.30».
- Porcentaxe con espazo: «30 %».
- Millares con espazo: «115 000».
- Cargos, días, meses e etapas en minúscula: «educación primaria», «bacharelato», «educación secundaria».
- Topónimos de Cataluña e do País Vasco na súa forma oficial: «Girona», «Donostia».
Vocabulario
- «o profesorado», «o alumnado»; coida o xénero («o xiz») e evita os castelanismos («encerado», non «pizarra»; «relatorios», non «ponencias»).
- IA: «intelixencia artificial (IA)», «IA xerativa», «modelo de linguaxe (LLM)», «axente de IA», «aprendizaxe automática», «código aberto», «aplicación». Os catro últimos non están no dicionario da RAG con este sentido: o diario úsaos así.
- Prompt, en cursiva, e explicado a primeira vez como «instrución», como fai a Xunta.
Gramática que falla a miúdo
- O pronome vai diante do verbo cando o precede un adverbio ou unha negación sen pausa: «só se equivoca», non «só equivócase».
- «Ambos» leva artigo diante do substantivo: «ambos os modelos».
Éuscaro
Norma: éuscaro batua de Euskaltzaindia, en rexistro xornalístico.
Onde consultar
- Normas de Euskaltzaindia (cada unha en PDF) e o seu dicionario.
- Euskalterm (terminoloxía), Elhuyar e Labayru (dicionarios).
- Libro de estilo de Berria: o estilo xornalístico.
- Kalkoen Behatokia da UPV/EHU: calcos do castelán.
Formato (norma 203 de Euskaltzaindia)
- Horas: «10:30ean». Datas: «2026ko azaroaren 13an».
- Porcentaxe co signo diante e espazo: «% 35».
- Millares con espazo: «115 000».
- Cargos en minúscula; organismos e etapas educativas en maiúscula («Lehen Hezkuntza», «Batxilergoa»), como manda a norma 200.
- Siglas e nomes declinados sen guión: «AAren», «ElevenLabsen».
- Topónimos: normas 32 (España), 151 (rexións) e 38 (países).
Vocabulario
- «irakasleak», «ikasleak»; o diario é «egunkaria», nunca «diarioa»; un centro educativo é «ikastetxea», non «zentroa».
- IA: «adimen artifiziala (AA)», «AA sortzailea», «ikaste automatikoa», «kode irekia», «aplikazioa», «txatbota». O modelo de linguaxe e o axente de IA non teñen termo normalizado: o diario usa «hizkuntza-eredua» e «AA agentea».
- Prompt, en cursiva, sen traducir: non ten termo normalizado.
Calcos que non: o «bere» innecesario (Kalkoen Behatokia).
Inglés
Norma: inglés británico, en rexistro xornalístico. O diario é «the paper», nunca «the diary».
Onde consultar
- Guía de estilo de The Guardian (cada letra na súa páxina) e a da BBC.
- Guía de estilo para a tradución ao inglés da Comisión Europea, co Country Compendium: organismos e topónimos de España.
- IATE (terminoloxía da UE) e o Oxford Learner's Dictionary.
Formato
- Datas: «13 November 2026». Horas: «10.30am», como The Guardian.
- Porcentaxe pegada á cifra: «35%». Millares con coma: «115,000».
- Aspas inglesas (“ ”), nunca as españolas; ortografía en -ise («organise»).
- Cargos, etapas e organismos xenéricos en minúscula («the education ministry», «secondary education»).
- Topónimos: A Coruña, Lleida, Catalonia, the Basque Country.
Vocabulario
- «teachers», «students» ou «pupils».
- IA: «AI», «generative AI», «large language model (LLM)», «AI agent», «machine learning», «hallucination», «open-source» (con guión diante do substantivo), «app».
- O que no orixinal se dixo en inglés cópiase da fonte, non se retradúce.
O propio de España
- Un organismo, co seu nome descritivo en inglés e a sigla orixinal: «the Spanish education ministry», «Spain's education law (LOMLOE)»; nunca unha sigla inglesa inventada.
- «autonomous community» (comunidade autónoma), «regional education ministry» (consellería), «competitive civil service exam» (oposicións), «vocational training» (FP).
- Nunca «Year 10» nin outra equivalencia do sistema británico: os cursos non coinciden. O nome español coa idade: «the fourth year of ESO (students aged 15 to 16)», «Bachillerato (the final two years of secondary school, ages 16 to 18)».