UNESCOk 2026an argitaratu zuen «AI answers. You decide: A companion guide to the UNESCO media and information literacy curriculum», Anne Leppäjärvik idatzitako gida. Leppäjärvi kazetaritzaren eta hedabide- eta informazio-alfabetatzearen finlandiar hezitzailea da, eta Adeline Hulinek eta Olivier Van Bockstaelek koordinatu dute, erakundearen taldekoak biak. Gidak berak ohartarazten du adierazitako ideiak egileenak direla eta ez dutela zertan UNESCO konprometitu. Ingelesez dago, sarbide irekian, CC-BY-SA 3.0 IGO lizentziarekin.

Irakasleentzat da, ez ikasleentzat, eta ez du ezagutza teknikorik eskatzen. UNESCOren «Media and Information Literate Citizens: Think Critically, Click Wisely!» curriculuma (bigarren edizioa, 2021) osatzen du, eta UNESCOren AA gaitasun-esparrua irakasleentzat, zeinaz gidak dioen dimentsio mediatikoaz eta informatiboaz arduratzen dela. Jarduerak, batez ere, 13 eta 15 urte arteko gazteentzat pentsatuta daude, adin txikiagoetara edo handiagoetara egokitzeko jarraibideekin. Atal bakoitza ikasgai independente gisa eman daiteke; beraz, ez da gida hasieratik amaierara jarraitu behar.

Haren hari nagusia «Orientazio-mapa» da, hiru geruzarekin: pertsona, AA sistemak, eta horiek eraikitzen, finantzatzen eta arautzen dituzten pertsonak eta erakundeak. Horrekin batera, unitate guztietan errepikatzen diren bost galdera proposatzen ditu: nork egin zuen, zer ebidentziak laguntzen du, zer sistemak moldatu zuen, norentzat komeni den hura sinestea edo partekatzea, eta zer egiaztatu behar dudan jardun aurretik. Lehen unitateak AAk egiten dituen lau gauza bereizten ditu (aurreikusi, sailkatu, pertsona baten inguruan erabaki eta edukia sortu) eta doako zerbitzu bat erabiltzean uzten diren datuak lantzen ditu. Bigarrenak AA edukien sortzaile eta aukeratzaile gisa kokatzen du, eta lau iturri motaren arteko kontrastea proposatzen du, erantzukizun editorialaren mailaren arabera.

Hirugarren unitatea chatbotak egunerokoan erabiltzetik hurbilen dagoena da. Azaltzen du hizkuntza-eredu batek testu sinesgarria aurreikusten duela ereduetatik abiatuta, jariotasuna ez dela zehaztasunaren sinonimoa, eta sintetizatutako erantzun batek ezkutatu egin ditzakeela bilatzaile batek erakusten dituen iturriak eta desadostasunak. «Fidatu, egiaztatu edo zalantzan jarri» katea eskaintzen du, jokoan dagoenaren arabera, norberak egiaztatzeko hiru galdera («ikasten ari naiz ala emaitza bat lortzen soilik?») eta lau urratseko ikerketa-begizta bat. Bere lan-araua da AAren erantzun bat arrasto gisa tratatzea, ez iturri gisa: gidak hitzez hitz dio «treat an AI-generated answer as a lead rather than a source». Chatbot batean laguntasuna bilatzen dutenentzako atal bat ere badu, eta kasu horretan elkarrizketa pribatu eta babesgarri bat gomendatzen du.

Laugarren eta bosgarren unitateak boterera, eskubideetara eta etorkizunera igarotzen dira. Sarbidetik harago doan desberdintasuna lantzen dute (hizkuntza, konputazioa, datuetan ordezkatutako ezagutza, kostua), algoritmoen kontu-ematea, AAren kostu energetikoa UNESCOren 2025eko ikerketaren zifrekin, gidak berak dioenez aldatuko direnak, eta garapen-hiru agertoki: enpresa gutxik erabakitzea, AA publikoa eta garatzaile txiki askoren eredua. Mariya Gabrielen hitzaurreak ikuspegia esaldi batean laburbiltzen du: «AI should not simply happen to us». Haren planteamenduetako bat da AA ez erabiltzea erabaki zilegi bat dela, baldin eta hura ulertzeari uko egitea esan nahi ez badu.

Mugak ditu, eta komeni da ezagutzea. Testu luzea da, ingelesez, ikuspegi internazionalarekin idatzia, eta aipatzen dituen adibideak eta lege-esparruak ez datoz beti bat Espainiako testuinguruarekin. Hainbat jarduerak proposatzen dute ikasleek AA tresna bat erabil dezatela, eta gidak gogorarazten du aurretik ikastetxearen politika eta zerbitzu bakoitzaren gutxieneko adina berrikusi behar direla; UNESCOren 2023ko gomendioa aipatzen du, erabilera autonomorako 13 urte ezartzekoa. Adinaren auzia diarioak jada jorratu zuen UNESCOren adin egokiari buruzko txosten batekin. Gidak, gainera, adierazten du jarduera gehienak egin daitezkeela irakasleak tresna pantaila partekatu batean erabiliz.

Irakasle batentzat, erabilgarriena bere ikasgaiari hobekien egokitzen zaion unitateko «Discussion Guide» eta «Try This» ataletatik hastea da. «Sort My Day» (egunaren AA erabilerak sailkatzea) edo «Ask the Three Questions» (hiru galdera chatbot baten erantzun bati aplikatzea eta bere iturrietako bat egiaztatzea) bezalako jarduerak saio bakarrean egin daitezke.

Office for Students (OfS) Ingalaterrako goi-mailako hezkuntzaren erregulatzailea da; Advance HE, berriz, 30 herrialde baino gehiagotan unibertsitate-irakaskuntzaren hobekuntza bultzatzen duen kideen erakundea. 2026ko azaroaren 11n elkarrekin argitaratu zuten Artificial intelligence in higher education, bi zatiz osatua: ikerketa-txosten bat, Making AI work for students, eta jardun instituzional eraginkorren webgune-gida bat. Batez ere Ingalaterrako unibertsitate eta ikastetxeei zuzenduta daude. Egunkariak lehen ere kontatu zuen iragarpena eta zer eztabaida piztu zuen; artikulu honek dokumentuek diotenean jartzen du arreta.

Txostena 2026ko ekainetik irailera egindako kontsultan oinarritzen da: 16 bilera, galdera irekien 64 erantzun eta 22 elkarrizketa, gutxienez 127 erakundetako 244 langile eta 91 ikasleren ahotsarekin. Egileek ohartarazten dute parte-hartzaileak borondatez eman zutela izena, eta, beraz, baliteke biztanleria osoa ordezkatu ez izana; halaber, ondorioak OfS eta Advance HEkoak direla, ez eskakizun arautzaileak.

Higher Education Policy Institute (HEPI) erakundearen inkestak aipatuta, txostenak dio 2025 amaieran ikasleen % 94k adierazten zuela AA sortzailea erabilia zuela ebaluagarriak diren lanetan, 2023 amaieran % 53k bezala. Erabilera baliotsuak jasotzen ditu, batez ere ezgaitasuna duten ikasleentzat edo lehen hizkuntza ingelesa ez dutenentzat, eta arrisku nagusi bat: irakurketa, arazoen ebazpena edo idazketa AAri uzteak ikasteko beharrezko ahalegin emankorra (productive struggle) saihestea ekar dezake.

Ebaluazioari buruzko kapitulua da azpimarratuena. Azaltzen du gainbegiratu gabeko zeregin asko ikasleak oso gutxi parte hartuta ere nota onarekin osa daitezkeela, eta erakunde askok baimendutako erabilerak sailkatzeko erabiltzen dituzten semaforoak (gorria, anbarra, berdea) zailak direla betearaztea probak diseinatzeko modua aldatzen ez bada. Detektagailuei dagokienez, ondorioztatzen du haien emaitza, gehienez ere, froga gehigarri bat izan behar dela; gidak, jokabide desegokiaren prozeduretan, ebidentzia-multzo orekatua eskatzen du, «placing disproportionate weight on the outputs of AI detection tools» egin gabe. Ebaluazio seguruak (aurrez aurreko azterketak, aurkezpenak, ahozko azterketak, zeregin praktikoak) defendatzen ditu, eta autentikotasun txikiagoa izan dezaketela onartzen du. Gaineratzen du: «AA erabiliz ebaluazio bat osatzea posible bada neurtu nahi diren ezagutzak eta trebetasunak izan gabe, ebaluazioa ordeztu egin behar da». Adibide gisa, Bath-eko Unibertsitateak 2026ko irailean bi «erreietara» igaro zen: bat itxia, AArako sarbiderik gabekoa, eta bestea irekia, erabiliko dela jakinik diseinatua.

Alfabetatzeari eta estrategiari dagokienez, txostenak ikusten du ikasleen prestakuntza irregularra dela, irakasleena sarritan hautazkoa eta parte-hartze urrikoa, eta erakunde askotan ikuspegiak irakasle jakin batzuen ekimenetik sortzen direla. Kent-eko Unibertsitateak, kasu-azterketa gisa, ChatGPT Edu plataforma eskaintzen du, alfabetatzean, erabilera arduratsuan eta datu-babesean aldez aurretiko prestakuntza nahitaezkoa duena, nahiz eta erabilera bera borondatezkoa den.

Gida da zati arautzailea. B1 (esperientzia akademikoa), B2 (laguntza) eta B4 (ebaluazioa) baldintzak ziurrenik betetzen dituzten praktiken adibideak eskaintzen ditu: AAz egindako materialen eta feedbackaren kalitatea berrikustea, ikasleei zein erabilera dauden baimenduta argi jakinaraztea eta sarbide-desberdintasunak arintzea. Argitzen du ez duela arau berririk ezarriko. Proposatzen duen etorkizuneko kalitate-sisteman, erakundeek beren ebaluazioek AAri aurre egiten diotela frogatzea espero du, eta zalantzak badaude, haien kalifikazioan ondorioa izan lezake.

Liburutegiko dokumentuen artean, MITeko batzordearen txostenarekin lotzen da, hark ere ebaluazioa birdiseinatzeko eskatzen baitu; hemen, ordea, jatorria erregulatzaile bat da, eta ardatza, araudia betetzea. Mugak: Ingalaterran zentratutako azterlan kualitatibo eta norberak hautatutakoa da. Edozein mailatako irakasle batentzat, erabilgarriena 2. kapitulua da, birdiseinu-aukerekin, eta erabilera-politikei buruzko 53tik 55era bitarteko atalak. Hasteko, webgune-gidarekin nahikoa da, minutu gutxitan irakurtzen baita.